بازگشت یمن به «جنگ تمام‌عیار»؛ نبرد باب‌المندب، حملهٔ دوباره به فرودگاه ریاض و موضع تهران

روز شنبه ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر)، به گزارش آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام منطقه‌ای، فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض بار دیگر هدف حمله قرار گرفت، تخلیه شد و ترافیک هوایی آن متوقف شد؛ تنها دو روز پس از حمله‌ای که به گفتهٔ مقام‌های سعودی سه شهروند این کشور، از جمله یک خلبان، را کشت. هم‌زمان نیروهای دولت یمن که از حمایت هوایی عربستان برخوردارند، از پیشروی در اطراف تنگهٔ باب‌المندب خبر می‌دهند و انصارالله (حوثی‌ها) از حملات هوایی سعودی به فرودگاه صنعا می‌گوید. هانس گروندبرگ، فرستادهٔ ویژهٔ دبیرکل سازمان ملل در امور یمن، روز جمعه در شورای امنیت هشدار داد که یمن «به جنگ تمام‌عیار بازگشته است»؛ جنگی که پس از آتش‌بس ۲۰۲۲ تقریباً خاموش بود و حالا در سایهٔ جنگ آمریکا و ایران، به جبهه‌ای تازه در منطقه تبدیل شده است.

۱. نبرد باب‌المندب: ادعاهای متضاد دو طرف

به گزارش الجزیره، دولت یمن روز یکشنبه ۱۲ مهر (۴ اکتبر) عملیاتی با نام «فجر یمن» را برای بازپس‌گیری همهٔ مناطق تحت کنترل انصارالله، از جمله صنعا، آغاز کرد. به گزارش همین رسانه، انصارالله در شهریور با پیشروی سریع در ساحل غربی، مناطق اطراف باب‌المندب و جزیرهٔ میون را تصرف کرده بود و اکنون نبرد در اطراف شهرهای مخا و ذوباب جریان دارد. الجزیره به نقل از سرهنگ ماجد النزیلی، سخنگوی نیروهای مسلح دولت یمن، نوشت این نیروها در ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۲۷۵۰ حملهٔ دقیق انجام داده و بیش از ۱۴۰۰ نیروی حوثی را «از کار انداخته‌اند».

روایت‌ها دربارهٔ کنترل تنگه متضاد است. به گزارش المانیتور، محمد آل جابر، سفیر عربستان در یمن، روز جمعه در ایکس نوشت باب‌المندب از «بقایای شبه‌نظامیان تروریست حوثی پاک شد»؛ در مقابل امین حیان، سخنگوی انصارالله، این ادعا را رد کرد و گفت نیروهای مهاجم از سمت لحج عقب رانده شده و بیش از ۲۲ خودروی زرهی آن‌ها منهدم شده است. اما به گزارش نیو عرب به نقل از خبرگزاری فرانسه، منابع نظامی دولت یمن روز شنبه گفتند نیروهایشان در اطراف تنگه پیشروی کرده‌اند ولی هنوز کنترل آبراه را به دست نگرفته‌اند و جزیرهٔ میون همچنان در دست انصارالله است. به گفتهٔ منابع نظامی هر دو طرف به خبرگزاری فرانسه، دست‌کم ۶۳ نفر (۳۵ نیروی دولتی و ۲۸ حوثی) در ۲۴ ساعت گذشته در غرب یمن کشته شده‌اند. نیو عرب تصریح می‌کند که راستی‌آزمایی مستقل ادعاهای طرفین به دلیل سرعت تحولات و دسترسی دشوار خبرنگاران ممکن نیست.

۲. جنگ فرودگاه‌ها: ریاض در برابر صنعا

به گزارش الجزیره، سازمان هواپیمایی کشوری عربستان اعلام کرد حملهٔ پنجشنبه ۱۶ مهر (۸ اکتبر) به فرودگاه ملک خالد یک خلبان و دو شهروند دیگر سعودی را کشت و به یک هواپیمای شرکت سعودیه خسارت زد. سخنگوی نظامی انصارالله روز پنجشنبه گفته بود یک موشک بالستیک به سوی این فرودگاه شلیک کرده است. به گزارش بی‌بی‌سی، سه نفر دیگر هم در حملات ۶ و ۷ اکتبر به دو فرودگاه سعودی کشته شده بودند. یوسف موری، خبرنگار الجزیره در صنعا، این حملات را بخشی از معادلهٔ «محاصره در برابر محاصره، فرودگاه در برابر فرودگاه» توصیف کرد و گفت انصارالله آن را تلافی حملات سعودی به فرودگاه‌های صنعا و حدیده می‌داند.

در حملهٔ روز شنبه، به گزارش بی‌بی‌سی، فرودگاه ریاض پس از شنیده شدن صدای انفجاری مهیب تخلیه شد و رویترز به نقل از یک شاهد عینی از حرکت بیش از ده آمبولانس به سوی فرودگاه خبر داد؛ مقام‌های سعودی تا زمان انتشار آن گزارش اظهارنظری نکرده بودند. در سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری آناتولی، شبکهٔ المسیرهٔ وابسته به انصارالله اعلام کرد عربستان چهار حملهٔ هوایی به فرودگاه بین‌المللی صنعا و سه حمله به شبکهٔ مخابرات در منطقهٔ المحابشه در استان حجه انجام داده است؛ مقام‌های سعودی و دولت یمن به این گزارش واکنشی نشان ندادند. نیو عرب به نقل از خبرگزاری فرانسه افزود ائتلاف به رهبری عربستان صبح شنبه از انهدام بیش از ۱۳۰ هدف حوثی در یک «عملیات گسترده» خبر داد.

۳. شورای امنیت و هزینهٔ انسانی

به گزارش دفتر مطبوعاتی سازمان ملل، گروندبرگ در جلسهٔ جمعهٔ شورای امنیت گفت: «در نهایت، دستاوردهای میدان نبرد نمی‌تواند جایگزین مذاکراتی شود که برای حل این منازعه لازم است.» محمد یحیی، معاون هماهنگ‌کنندهٔ امداد اضطراری سازمان ملل، گفت از ابتدای اوت بیش از ۲۰۰ هزار نفر در یمن آواره شده‌اند که بیشترین آوارگی تازه از زمان آتش‌بس ۲۰۲۲ است. به گفتهٔ او، دست‌کم ۴۶ غیرنظامی از اوت تاکنون کشته و بیش از ۱۳۰ نفر زخمی شده‌اند و بیش از نیمی از کشته‌شدگان کودک بوده‌اند. همین گزارش می‌افزاید ۲٫۲ میلیون کودک زیر پنج سال دچار سوءتغذیهٔ حاد هستند، درخواست کمک بشردوستانه برای یمن تنها ۲۲ درصد تأمین شده و ۷۲ کارمند سازمان ملل همچنان در بازداشت‌اند.

به گزارش الجزیره، جف بارتوس، نمایندهٔ آمریکا در این جلسه، انصارالله را «ابزار تهران» خواند و خواستار توقف حمایت ایران از این گروه شد. نمایندهٔ عربستان گفت ریاض اجازه نمی‌دهد یمن به سکوی تهدید امنیت این کشور یا آزادی کشتیرانی تبدیل شود و نمایندهٔ دولت یمن تهدید حوثی‌ها را «دیگر یک موضوع داخلی یمن» ندانست. به گزارش الجزیره، پاکستان و ترکیه بر اساس پیمان دفاعی مشترکی که امسال با عربستان امضا کرده‌اند، استقرار نیرو را پذیرفته‌اند و سخنگوی وزارت خارجهٔ پاکستان گفت این نیروها برای حمله به حوثی‌ها از مرز عبور نمی‌کنند و فقط برای دفاع از خاک عربستان حضور دارند.

۴. موضع تهران: تأکید بر گفت‌وگو و راه‌حل سیاسی

به گزارش برنامه به نقل از اسپوتنیک، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه ۱۲ مهر گفت ایران آمادگی خود را برای «هر کمکی که بتواند» در پیشبرد حل منازعهٔ انصارالله و عربستان اعلام کرده و نقشهٔ راهی را که چند سال پیش تدوین شد، مبنای مناسبی برای حل بحران می‌داند. به گزارش سی‌جی‌تی‌ان، بقائی تأکید کرد طرفین باید بر پایهٔ همان نقشهٔ راه مورد توافق گفت‌وگو کنند.

اهمیت راهبردی این جبهه به گزارش الجزیره در آن است که باب‌المندب در جریان جنگ آمریکا و ایران و بسته شدن تنگهٔ هرمز، به مسیر جایگزین مهمی برای صادرات نفت عربستان تبدیل شده است. الجزیره به نقل از تحلیلگران نوشت محاصرهٔ کشتی‌های مرتبط با عربستان از سوی انصارالله در ژوئیه، به‌عنوان اهرمی برای ایران در مذاکرات متناوب با آمریکا ارزیابی می‌شود؛ هرچند انصارالله آن را تلافی محاصرهٔ یمن از سوی عربستان می‌داند. گروندبرگ نیز به گزارش دفتر مطبوعاتی سازمان ملل هشدار داد تهدیدهای دریایی در یمن «با رویارویی گسترده‌تر بر سر کنترل مسیرهای تجارت دریایی و فشارهای بازار جهانی انرژی درهم‌تنیده می‌شود.»

جمع‌بندی

یمن پس از چهار سال آرامش نسبی، به گفتهٔ فرستادهٔ سازمان ملل، به جنگ تمام‌عیار بازگشته است و این بار نبرد بر سر باب‌المندب و فرودگاه‌های دو طرف، آن را به بخشی از معادلهٔ بزرگ‌تر انرژی و کشتیرانی منطقه پیوند زده است. دولت یمن و عربستان از پیشروی در اطراف تنگه سخن می‌گویند و انصارالله این ادعاها را رد می‌کند؛ گزارش‌های مستقل حاکی است کنترل کامل آبراه هنوز روشن نیست. در این میان، آمریکا ایران را مسئول حمایت از انصارالله می‌داند و تهران بر گفت‌وگو بر پایهٔ نقشهٔ راه صلح تأکید می‌کند و آمادگی خود را برای کمک به حل منازعه اعلام کرده است. هزینهٔ اصلی را، به گزارش سازمان ملل، غیرنظامیان می‌پردازند: بیش از ۲۰۰ هزار آواره و دست‌کم ۴۶ غیرنظامی کشته از ماه اوت. پرسش اصلی این است که آیا پیشروی‌های میدانی و ورود پاکستان و ترکیه به سود عربستان، راه را برای مذاکره هموار می‌کند یا جبههٔ یمن را به عاملی پایدار در رویارویی گسترده‌تر ایران و آمریکا تبدیل خواهد کرد.

ارجاعات

پست‌های تیتروار

منابع خارجی