ترامپ، زلنسکی و «آتش‌بس انرژی»؛ از درخواست تغییر رئیس‌جمهور اوکراین تا اعلامی که کی‌یف از آن بی‌خبر بود

روز یکشنبه ۱۹ مهر (۱۱ اکتبر)، دونالد ترامپ در تروث سوشال نوشت: «از همین لحظه، در جنگ میان روسیه و اوکراین آتش‌بس انرژی برقرار است. هر دو طرف موافقت کرده‌اند. آن را نقض نکنید!» این اعلام یک روز پس از آن آمد که ترامپ، به گزارش بی‌بی‌سی، در واکنش به انتقاد ولودیمیر زلنسکی از توافق دیزلی آمریکا و روسیه گفته بود «وقت آن رسیده که اوکراین رئیس‌جمهور تازه‌ای داشته باشد». به گزارش ان‌بی‌سی نیوز، مسکو این آتش‌بس را فوراً تأیید نکرد و زلنسکی به اکسیوس گفت این خبر «برای من تازگی داشت». به این ترتیب، شکاف میان واشنگتن و کی‌یف از جمعه تا یکشنبه از اختلاف بر سر تحریم سوخت روسیه به پرسش مشروعیت رئیس‌جمهور اوکراین و سپس به یک آتش‌بس اعلام‌شده اما تأییدنشده رسید.

۱. «وقت رئیس‌جمهور تازه است»: سخنان ترامپ

به گزارش سی‌ان‌بی‌سی، ترامپ روز جمعه ۱۷ مهر (۹ اکتبر) با ولادیمیر پوتین بر سر خرید دیزل روسیه به توافق رسید و هفته‌ها بود که از زلنسکی می‌خواست حمله به زیرساخت‌های انرژی روسیه را متوقف کند. به گزارش بی‌بی‌سی، ترامپ روز شنبه بیرون از کاخ سفید به خبرنگاران گفت زلنسکی با ادامهٔ حمله به پالایشگاه‌های روسیه «می‌خواهد برای جهان دردسر درست کند» و افزود: «بهتر است بس کند.» او همچنین گفت: «پیشنهاد می‌کنم رهبر تازه‌ای پیدا کنند که بتواند توافق کند، چون او می‌توانست توافق‌های زیادی بکند و به دلیلی هرگز نمی‌کند.» به گزارش سی‌ان‌بی‌سی، ترامپ پیش از عزیمت به تنسی برای گردهمایی انتخاباتی جمهوری‌خواهان مدعی شد اوکراین «۳۰ درصد کشورش را از دست داده» است؛ سی‌ان‌بی‌سی یادآوری کرد که بر پایهٔ برآوردهای مستقل حدود ۲۰ درصد خاک اوکراین در کنترل روسیه است.

به گزارش بی‌بی‌سی، اوکراین از آغاز حملهٔ روسیه در سال ۲۰۲۲ در وضعیت حکومت نظامی است و انتخابات در این دوره معلق است؛ ترامپ دسامبر گذشته هم خواستار برگزاری انتخابات در اوکراین شده بود. بی‌بی‌سی افزود کیریل دمیتریف، فرستادهٔ پوتین، اظهارات ترامپ را «نمادین و تاریخی» خواند و گفت اوکراین «به رهبری نیاز دارد که واقعاً بر صلح متمرکز باشد».

۲. پاسخ کی‌یف، واکنش مسکو و همبستگی اروپا

زلنسکی در گفت‌وگو با برنامهٔ «دیس ویک» شبکهٔ ای‌بی‌سی، طبق متن منتشرشدهٔ این برنامه، گفت: «با تمام احترام به رئیس‌جمهور ترامپ، انتخاب این یا آن رهبر با جامعه و مردم ماست.» او برگزاری انتخابات در شرایط جنگ را خارج از قانون و قانون اساسی اوکراین و نیازمند زیرساخت امنیتی دانست و افزود: «می‌دانم پوتین خیلی می‌خواست رئیس‌جمهور اوکراین را تغییر دهد.» زلنسکی پیشنهاد داد: «لطفاً به پوتین بگویید دو ماه، ۶۰ روز به ما فرصت بدهد. آتش‌بس کامل ۶۰ روزه، و ما انتخابات برگزار می‌کنیم.»

در مسکو، به گزارش خبرگزاری آناتولی، دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در گفت‌وگو با شبکهٔ وستی گفت زلنسکی «در حالت هیجان‌زدگی» است و «اگر توان اقدام سنجیده داشت، تمایل به مذاکرات صلح نشان می‌داد». او افزود: «این اشتباهی تراژیک برای اوکراین است... کسانی که با روسیه این‌گونه رفتار کنند، بهایش را می‌پردازند.» در مقابل، به گزارش خبرگزاری آنسا، یوهان وادفول، وزیر امور خارجهٔ آلمان، گفت برلین همچنان «به‌طور کامل» از زلنسکی حمایت می‌کند و خواستار افزایش فشار بر پوتین شد و دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، در ایکس از «همبستگی کامل لهستان و اروپا» با اوکراین سخن گفت. به گزارش بی‌بی‌سی، دفتر نخست‌وزیر بریتانیا هم اعلام کرد اندی برنهام در تماس با زلنسکی «همبستگی کامل» خود را اعلام کرده است و کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا، گفت تعلیق تحریم‌ها «درآمد بیشتری برای جنگ در اختیار مسکو می‌گذارد».

۳. «آتش‌بس انرژی»: اعلامی بدون تأیید طرفین

به گزارش ان‌بی‌سی نیوز، ترامپ جزئیاتی دربارهٔ دامنهٔ این آتش‌بس ارائه نکرد و یک ماه پیش هم اعلام مشابهی کرده بود، اما دو طرف پس از آن به حملات هوایی به تأسیسات انرژی یکدیگر ادامه دادند. زلنسکی به نقل از اکسیوس در گزارش ان‌بی‌سی و آنسا گفت: «اعلام آتش‌بس برای من تازگی داشت. اما اگر روس‌ها آتش‌بس انرژی را بپذیرند، اوکراین هم می‌پذیرد. اگر رئیس‌جمهور ترامپ آن را با پوتین مذاکره کرده، لطفاً به ما بگویید کی آغاز می‌شود؛ ما آماده‌ایم.» او پیش‌تر در گفت‌وگو با ای‌بی‌سی گفته بود: «به ما حمله نکنید، کودکان ما را نکشید، ما هم حمله به دیزل شما را متوقف می‌کنیم.» به گفتهٔ زلنسکی در همان گفت‌وگو، روسیه در هفتهٔ گذشته ۱۹۶ بار بخش برق و ۲۰ بار بخش گاز و نفت اوکراین را هدف قرار داده و ۱۵۳ غیرنظامی را کشته است.

میدان، پیش از این اعلام، همچنان داغ بود. به گزارش الجزیره، مرکز دادهٔ شرکت یاندکس در شهر ولادیمیر روسیه روز یکشنبه پس از حملهٔ پهپادی به‌طور کامل از کار افتاد؛ سومین حمله به مراکز دادهٔ این شرکت در یک هفته. زلنسکی پس از حملهٔ پنجشنبه به مرکز دادهٔ ساسوو گفته بود: «ما همیشه به‌صورت آینه‌ای پاسخ می‌دهیم.» به گزارش سی‌ان‌بی‌سی، روز شنبه دست‌کم ۲۰ نفر، از جمله سه کودک، در بمباران روسیه در منطقهٔ زاپوریژیا کشته شدند و زلنسکی نوشت روسیه «با انداختن پنج بمب هدایت‌شونده» از لغو تحریم دیزل «تشکر کرد».

۴. قیمت سوخت، جنگ ایران و محاسبات انتخاباتی واشنگتن

به گزارش بی‌بی‌سی، عرضهٔ جهانی سوخت، به‌ویژه دیزل، به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن عملی تنگهٔ هرمز به‌شدت محدود شده و میانگین قیمت هر گالن دیزل در آمریکا به گفتهٔ انجمن خودروی آمریکا به ۶٫۲۸ دلار رسیده است. بی‌بی‌سی توافق با روسیه را تازه‌ترین تلاش ترامپ برای کاهش قیمت سوخت پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای توصیف کرد. سی‌ان‌بی‌سی نوشت ترامپ کوشیده است قیمت رکوردی دیزل را به گردن اوکراین بیندازد، نه جنگ ایران، و به نظرسنجی ای‌پی-نورک اشاره کرد که نشان می‌دهد آمریکایی‌ها عملکرد ترامپ در قبال ایران را تأیید نمی‌کنند و او را مسئول افزایش قیمت‌ها می‌دانند. زلنسکی هم به ای‌بی‌سی گفت «همه در جهان می‌دانند» قیمت‌ها به دلیل جنگ در خاورمیانه و بسته شدن هرمز بالا رفته است و افزود: «با مردم بازی نکنید.»

در داخل آمریکا، به گزارش آنسا، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، در گفت‌وگو با فاکس از توافق دیزلی دفاع کرد، گفت دولت «از همهٔ اختیارات قانونی» برای اجرای آن استفاده می‌کند و انتقاد اروپا را «ریاکارانه» خواند. او همچنین مدعی شد «بازندهٔ بزرگ» این توافق ایران است. در مقابل، به گزارش همین خبرگزاری، مایک پنس، معاون پیشین رئیس‌جمهور، خواستار لغو فوری توافق شد، دان بیکن، نمایندهٔ جمهوری‌خواه، خرید دیزل از روسیه را «پاسخ اشتباه» دانست و برایان فیتزپاتریک اعلام کرد می‌کوشد رأی‌گیری برای توقف این خریدها را در مجلس نمایندگان به جریان بیندازد؛ اقدامی که به نوشتهٔ آنسا به دلیل تعطیلی کنگره تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن نیست.

جمع‌بندی

از جمعه تا یکشنبه، ترامپ با مسکو بر سر خرید دیزل به توافق رسید، خواستار تغییر رئیس‌جمهور اوکراین شد و سپس از آتش‌بس انرژی خبر داد که به گفتهٔ زلنسکی کی‌یف از آن بی‌خبر بوده و به گزارش ان‌بی‌سی نیوز مسکو هم فوراً تأییدش نکرده است. زلنسکی در پاسخ، انتخاب رهبر را حق مردم اوکراین دانست و برگزاری انتخابات را به آتش‌بسی کامل ۶۰ روزه گره زد؛ کرملین او را «هیجان‌زده» خواند، آلمان، لهستان و بریتانیا بر همبستگی با کی‌یف تأکید کردند و مسئول سیاست خارجی اتحادیهٔ اروپا از تعلیق تحریم‌ها انتقاد کرد. در همین روزها مرکز دادهٔ یاندکس در ولادیمیر هدف حملهٔ پهپادی قرار گرفت و بمباران زاپوریژیا دست‌کم ۲۰ کشته برجای گذاشت؛ پس از اعلام مشابه یک ماه پیش هم، به گزارش ان‌بی‌سی نیوز، حملات به تأسیسات انرژی ادامه یافته بود. پس‌زمینهٔ این تحولات، به گزارش بی‌بی‌سی و سی‌ان‌بی‌سی، فشار قیمت سوخت ناشی از جنگ علیه ایران و بسته شدن هرمز در آستانهٔ انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکاست. پرسش اصلی این است که آیا مسکو آتش‌بس انرژی را عملاً می‌پذیرد یا این اعلام نیز مانند نمونهٔ ماه گذشته در میدان دوام نمی‌آورد.

ارجاعات

پست‌های تیتروار

منابع خارجی