توافق دیزلی ترامپ و پوتین؛ تعلیق شش‌ماهه تحریم سوخت روسیه و اعتراض کی‌یف

روز جمعه ۱۷ مهر (۹ اکتبر)، دونالد ترامپ پس از گفت‌وگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین در شبکهٔ اجتماعی تروث سوشال نوشت روسیه پذیرفته است «فوراً» بیش از ۳۰۰ هزار تن سوخت دیزل به بازار آمریکا و جهان عرضه کند، ۵۰۰ هزار تن دیگر در ماه نوامبر و یک میلیون تن «بلافاصله پس از آن» تحویل دهد و سپس، بسته به وضعیت پالایشگاه‌هایش، ۳ میلیون تن دیگر هم «در مدتی کوتاه» عرضه کند. چند ساعت بعد، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (اوفک) مجوز عمومی شمارهٔ ۱۳۵ را صادر کرد که خرید و فروش، تحویل و واردات دیزل روسی، از جمله به خود آمریکا، را تا ۷ آوریل ۲۰۲۷ از شمول تحریم‌ها خارج می‌کند. به گزارش ان‌پی‌آر به نقل از آسوشیتدپرس، این اقدام «چرخشی خیره‌کننده» از سال‌ها فشار آمریکا بر مسکو بر سر جنگ اوکراین و تلاشی برای مهار قیمت بالای سوخت پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر است.

۱. متن توافق و مجوز خزانه‌داری

به گزارش خبرگزاری آناتولی، ترامپ این تماس را «گفت‌وگویی بسیار موفق» توصیف کرد. سی‌ان‌بی‌سی جمع حجم‌های اعلام‌شده را بیش از ۴ میلیون تن برآورد کرده است. بر اساس متن مجوز عمومی ۱۳۵ که اوفک منتشر کرده، همهٔ معاملات مربوط به «فروش، تحویل، تخلیه یا واردات، از جمله واردات به ایالات متحده» دیزل روسی که طبق مقررات تحریمی روسیه و اوکراین ممنوع بود، تا ساعت ۱۲:۰۱ بامداد ۷ آوریل ۲۰۲۷ به وقت شرق آمریکا مجاز است. همین مجوز تصریح می‌کند که برداشت از حساب‌های بانک مرکزی روسیه، صندوق ثروت ملی روسیه و وزارت دارایی این کشور نزد مؤسسات مالی آمریکایی همچنان مجاز نیست.

به گزارش ان‌پی‌آر، خزانه‌داری آمریکا از آغاز جنگ ایران در سال جاری چند مجوز دربارهٔ محموله‌های سوخت روسیه صادر کرده بود، اما این نخستین مجوزی است که از آغاز جنگ اوکراین تحریم دیزل را برای دوره‌ای طولانی‌تر از بازهٔ معمول ۳۰ روزه تعلیق می‌کند. به گزارش همین رسانه، آمریکا از سال ۲۰۲۲ که دولت بایدن واردات نفت و گاز روسیه را ممنوع کرد، نفت یا گاز روسی وارد نکرده است.

۲. روایت مسکو: از «تأثیر مثبت بر اقتصاد جهانی» تا لغو زودهنگام ممنوعیت صادرات

پوتین در بیانیه‌ای که کرملین منتشر کرد گفت در این تماس «توجه قابل‌ملاحظه‌ای» به چشم‌انداز حل بحران اوکراین شد و «وضعیت پیرامون ایران» و جنبه‌های مختلف روابط دوجانبه هم مطرح شد. او افزود: «طرف روسی آمادگی خود را برای عرضهٔ نفت و فرآورده‌های نفتی به بازار آمریکا و بازارهای جهانی تأیید کرد. مطمئنم این امر بر کل اقتصاد جهانی تأثیر مثبت خواهد داشت.» به گفتهٔ پوتین، دو طرف بر ادامهٔ تماس‌های شخصی و همکاری میان دستگاه‌های اداری، امنیتی و دیگر نهادهای دو کشور تأکید کردند.

به گزارش آناتولی، الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه، به خبرگزاری تاس گفت روسیه آماده است عرضهٔ دیزل به بازار آمریکا را از همین ماه آغاز کند و صادرات در نوامبر و دسامبر، هم‌زمان با بازگشت پالایشگاه‌ها از تعمیرات، می‌تواند افزایش یابد. او گفت حجم صادرات «در بلندمدت می‌تواند به ماهانه ۳ میلیون تن برسد» و روسیه محدودیت‌های صادرات دیزل را زودتر از موعد لغو می‌کند. به گزارش خبرگزاری شین‌هوا، یوری اوشاکوف، دستیار پوتین، این تماس را «دوستانه و پرمحتوا» و حدود یک ساعت و نیم توصیف کرد. به گزارش ان‌پی‌آر، روسیه از ماه ژوئیه صادرات دیزل را به دلیل حملات مکرر اوکراین به پالایشگاه‌هایش ممنوع کرده بود و به گفتهٔ آژانس بین‌المللی انرژی، تولید دیزل روسیه حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است.

۳. واکنش کی‌یف و پشت پردهٔ تصمیم

زلنسکی در بیانیه‌ای در ایکس، به نقل از آناتولی، نوشت: «هرگونه کاهش تحریم‌های روسیه بدون توافق روشن و پایدار برای کاهش تنش، ضعفی آشکار است.» او افزود: «هدیه به پوتین صلح نمی‌آورد... روسیه تاوان این دیزل را با ترور و پیمان‌شکنی بیشتر "پرداخت" خواهد کرد. اجازه دادن به روسیه برای فروش فرآورده‌های نفتی، سرمایه‌گذاری در جنگی است که باید پایان یابد، نه اینکه طولانی‌تر شود.» به گزارش بی‌بی‌سی، زلنسکی از حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه دفاع کرد و گفت: «اوکراین پالایشگاه‌های روسیه را به آتش نمی‌کشد اگر روسیه زیرساخت انرژی ما را نابود نکند.» به گزارش ان‌پی‌آر، این اعلام هم‌زمان با دیدار استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، با مقام‌های اوکراینی دربارهٔ طرحی برای پایان جنگ بود و زلنسکی گفت: «فکر می‌کنم تیم ما صرفاً به‌عنوان پرده‌ای استتاری استفاده شد.»

خبرگزاری آنسا به نقل از اکسیوس گزارش داد که ترامپ پس از آنکه زلنسکی درخواست‌های مکرر آمریکا برای توقف حمله به پالایشگاه‌های روسیه را نادیده گرفت، تصمیم به این توافق گرفت. به نقل از همین گزارش، یک مقام آمریکایی گفت: «زلنسکی وضعیت را اشتباه ارزیابی می‌کند»، و به گفتهٔ یک منبع اوکراینی، فرستادگان ترامپ در گفت‌وگوهای میامی تهدید کرده‌اند در صورت ادامهٔ این حملات، تبادل اطلاعات اطلاعاتی آمریکا با اوکراین را قطع کنند. به گزارش آنسا، طرف آمریکایی این روایت را رد کرده و گفته است ویتکاف و کوشنر فقط توضیح داده‌اند که این حملات در آمریکا مشکل ایجاد می‌کند.

۴. انتقاد در واشنگتن و پرسش اثر واقعی بر قیمت

به گزارش سی‌ان‌بی‌سی، منتقدان این تصمیم را با «قانون تحریم روسیه و ایران لیندزی گراهام» در تضاد دانستند؛ قانونی که ترامپ سه هفته پیش امضا کرد و به او اختیار می‌دهد تا ۱۰۰ درصد تعرفه بر بزرگ‌ترین خریداران نفت و گاز روسیه وضع کند. ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات، این اقدام را «مستقیماً مغایر با هدف کنگره» خواند و مایکل مک‌کال، نمایندهٔ جمهوری‌خواه، گفت نگران است لغو تحریم‌ها «فقط ماشین جنگی کرملین را تأمین مالی کند». به گزارش ان‌پی‌آر، دان بیر، نمایندهٔ دموکرات، این اعلام را «خشم‌آور» خواند. ترامپ اما به گزارش سی‌ان‌بی‌سی به خبرنگاران گفت: «ما برای جهان به نفت نیاز داریم و این دیزل است، همان چیزی که نیاز داریم.»

به گزارش ان‌پی‌آر، قیمت آتی دیزل پس از این خبر کاهش یافت، اما میانگین ملی قیمت هر گالن دیزل در آمریکا به گفتهٔ انجمن خودروی آمریکا (AAA) همچنان ۶٫۲۳ دلار بود که ۲۲ سپتامبر به رکورد ۶٫۵۲ دلار رسیده بود. تیم آرمیتاژ، راهبرد‌پرداز سرمایه‌گذاری در شرکت کویلتر شویوت، به بی‌بی‌سی گفت محمولهٔ نخست تقریباً معادل ۲٫۲۵ میلیون بشکه است، در حالی که مصرف روزانهٔ آمریکا حدود ۳٫۸ میلیون بشکه است و «تفاوت محسوسی در قیمت پمپ‌بنزین‌های آمریکا ایجاد نمی‌کند». بی‌بی‌سی یادآوری کرد که قیمت نفت برنت بالای ۱۰۳ دلار در هر بشکه است، در حالی که پیش از جنگ ایران حدود ۷۳ دلار بود. ان‌پی‌آر هم نوشت پیامدهای جنگ ایران توان مسکو برای کسب درآمد از صادرات انرژی را افزایش داده است.

جمع‌بندی

توافق دیزلی ترامپ و پوتین نشان می‌دهد که فشار قیمت سوخت در آستانهٔ انتخابات میان‌دوره‌ای، دست‌کم در حوزهٔ انرژی، بر سیاست فشار تحریمی واشنگتن بر مسکو پیشی گرفته است. خزانه‌داری آمریکا تحریم دیزل روسیه را برای حدود شش ماه معلق کرده و مسکو از لغو زودهنگام ممنوعیت صادرات خبر داده است. در مقابل، کی‌یف این اقدام را پاداش به روسیه می‌داند و منتقدان در کنگره، از هر دو حزب، آن را با قانونی که ترامپ همین ماه گذشته امضا کرده بود ناسازگار می‌دانند. بی‌بی‌سی و ان‌پی‌آر گزارش داده‌اند که کاخ سفید هنوز روشن نکرده روسیه در ازای این تعهد چه دریافت می‌کند و محموله‌ها پیش از ۳ نوامبر به بازار می‌رسند یا نه. به گزارش خبرگزاری اوکراینی یو‌ان‌ان به نقل از اکسیوس، ویتکاف و کوشنر سفر به مسکو و کی‌یف را برای ارائهٔ پیشنهادهای تازهٔ صلح بررسی می‌کنند. پرسش اصلی این است که آیا این توافق مقدمهٔ گشایش دیپلماتیک در جنگ اوکراین است یا فقط مُسکنی کوتاه‌مدت برای بازار سوخت.

ارجاعات

پست‌های تیتروار

منابع خارجی