فهرست دانشجویی صربستان در انتخابات پیروز شد؛ ووچیچ شکست را پذیرفت

جنبش دانشجویی صربستان که پس از فروریختن سایبان ایستگاه قطار نووی‌ساد شکل گرفت، در انتخابات زودهنگام پارلمانی روز یکشنبه ۳ آبان بر حزب پیشروی صربستان به رهبری الکساندر ووچیچ پیروز شد. به گزارش وب‌سایت دولت صربستان به نقل از کمیسیون انتخابات جمهوری (RIK)، «فهرست دانشجویی» بر اساس دادهٔ ۸۱۳۵ حوزه ۵۲٫۶۵ درصد و فهرست «الکساندر ووچیچ ـ صربستان متحد» ۳۹٫۲۲ درصد آرا را به دست آورده‌اند. به نوشتهٔ خبرگزاری فرانسه، ووچیچ کمتر از دو ساعت پس از بسته شدن حوزه‌ها شکست را پذیرفت.

۱. نتایج اولیه و ترکیب پارلمان آینده

به گزارش وب‌سایت دولت صربستان، کمیسیون انتخابات جمهوری صبح دوشنبه ۴ آبان اعلام کرد فهرست دانشجویی ۲ میلیون و ۲۴۶ هزار و ۴۲۳ رأی و فهرست ووچیچ یک میلیون و ۶۷۳ هزار و ۲۴۱ رأی گرفته است. فهرست «عامل ثبات» به رهبری ایویتسا داچیچ ۲٫۱۷ درصد آرا را به دست آورده و دیگر فهرست‌ها هر یک کمتر از یک درصد رأی داشته‌اند. این ارقام هنوز اولیه است و نتیجهٔ نهایی رسمی اعلام نشده است. خبرگزاری افه نیز با استناد به شمارش رسمی، پیروزی فهرست دانشجویی را با اکثریت مطلق گزارش کرده است.

به نوشتهٔ خبرگزاری فرانسه، بر پایهٔ برآورد نهاد مستقل نظارت بر انتخابات «سسید» (CeSID) با ۹۶ درصد نمونه، فهرست دانشجویی ۱۴۰ کرسی و حزب پیشروی صربستان ۱۰۳ کرسی از ۲۵۰ کرسی مجلس ملی را به دست می‌آورند؛ برای تشکیل اکثریت دست‌کم ۱۲۶ کرسی لازم است. آناتولی گزارش داده است که بر اساس همین برآوردها، حزب سوسیالیست صربستان به رهبری داچیچ احتمالاً برای نخستین بار در بیش از سه دهه از حد نصاب ۳ درصدی بازمی‌ماند و از پارلمان کنار گذاشته می‌شود. به نوشتهٔ همین خبرگزاری، فهرست‌های اقلیت‌ها، از جمله اتحاد مجارهای وویوودینا و ائتلاف آلبانیایی، از حد نصاب معاف‌اند و چند کرسی خواهند داشت.

۲. مشارکت بی‌سابقه و پذیرش سریع شکست

به گزارش کمیسیون انتخابات، ۴ میلیون و ۲۱۱ هزار و ۹۵۷ نفر، یعنی ۶۸٫۷۸ درصد واجدان شرایط، رأی دادند. خبرگزاری فرانسه این مشارکت را بالاترین رقم در انتخابات پارلمانی صربستان در بیش از سه دهه گذشته دانسته که از رکورد حدود ۶۱ درصدی سال ۱۹۹۳ فراتر رفته است. به نوشتهٔ آناتولی، مشارکت در انتخابات آذر ۱۴۰۲ (دسامبر ۲۰۲۳) حدود ۵۸٫۷ درصد بود.

الجزیره انگلیسی نقل کرده است که ووچیچ به هوادارانش گفت: «روشن است که این انتخابات را باخته‌ایم.» او به نوشتهٔ خبرگزاری فرانسه، این نتیجه را حاصل «انقلابی» دانست که به ادعای او «با حمایت مستقیم برخی کشورهای اروپایی و دولت پنهان آمریکا» انجام شده است. آناتولی تأکید کرده است که ووچیچ برای این ادعا شاهدی ارائه نکرد. سسید نیز به گزارش آناتولی تا ساعت ۲۰ روز رأی‌گیری بیش از ۳۰۰ گزارش از تخلفات احتمالی، از جمله رأی دادن بدون مدرک شناسایی و ادعای خرید رأی، دریافت کرده و در حال بررسی آن‌ها بوده است.

۳. از فاجعهٔ نووی‌ساد تا صندوق رأی

به نوشتهٔ الجزیره انگلیسی، جنبش دانشجویی پس از آن شکل گرفت که در ۱۱ آبان ۱۴۰۳ (یکم نوامبر ۲۰۲۴) سایبان ایستگاه قطار شهر نووی‌ساد فروریخت و ۱۶ نفر کشته شدند. خبرگزاری فرانسه می‌نویسد این حادثه به‌طور گسترده به فساد نسبت داده شد و برخی از بزرگ‌ترین اعتراض‌های صربستان از زمان سقوط اسلوبودان میلوشویچ در سال ۲۰۰۰ را به راه انداخت.

به گزارش الجزیره، اعتراض‌های جوانان به موجی گسترده‌تر از ناآرامی اجتماعی بدل شد و سرانجام به سکوی سیاسی «فهرست دانشجویی» رسید که وعدهٔ مبارزه با فساد، سیاست‌زدایی از نهادهای عمومی و بازگرداندن حقوق شهروندان را می‌داد. ووچیچ معترضان را «محاصره‌کنندگان» می‌خواند و آنان را به تلاش برای بی‌ثبات کردن صربستان متهم می‌کرد. خبرگزاری فرانسه گزارش داده است که آخرین گردهمایی پیش از انتخابات در بلگراد در روز پنجشنبه ۳۰ مهر، به برآورد یک نهاد مستقل پایش اعتراض‌ها، حدود ۱۵۰ هزار نفر را گرد آورد.

ووچیچ از سال ۲۰۱۴ نخست‌وزیر و از سال ۲۰۱۷ رئیس‌جمهور صربستان بود و دورهٔ ریاست‌جمهوری او تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشت. به نوشتهٔ الجزیره، او زیر فشار اعتراض‌ها در ماه سپتامبر استعفا داد و انتخابات زودهنگام را اعلام کرد؛ خبرگزاری فرانسه افزوده است که او برای نامزدی پست نخست‌وزیری از ریاست‌جمهوری کناره گرفت. حزب پیشروی صربستان به گفتهٔ آناتولی از سال ۲۰۱۲ بر سیاست این کشور مسلط بوده و در انتخابات آذر ۱۴۰۲ با ۴۶٫۷۵ درصد آرا اکثریت مطلق را به دست آورده بود.

۴. چه کسانی قدرت را در دست می‌گیرند؟

به نوشتهٔ الجزیره، ایلیا سردانوویچ، استاد دانشکدهٔ پزشکی نووی‌ساد، در کارزار انتخاباتی چهرهٔ اصلی این جنبش بود. خبرگزاری فرانسه گزارش داده است که بیشتر ۲۵۰ نامزد فهرست دانشجویی متخصصانی از دانشگاه و هنر با تجربهٔ سیاسی اندک‌اند و برنامهٔ آنان بر محور مبارزه با فساد قرار دارد.

رادومیر سایچیچ، از نامزدهای این فهرست، به نقل خبرگزاری فرانسه و آناتولی در ستاد انتخاباتی جنبش گفت: «دانشجویان پیروز شدند و همراه با آنان، این امید که صربستان می‌تواند کشور عدالت، آزادی و کرامت باشد نیز پیروز شد.» او به گزارش آناتولی از هواداران خواست بدون خشونت جشن بگیرند و گفت کار برای تقویت حاکمیت قانون و بازسازی نهادهای دولتی بی‌درنگ آغاز می‌شود.

دوشان ووچیچویچ، تحلیلگر سیاسی، به خبرگزاری فرانسه گفته است دانشجویان از آغاز اصرار داشتند صربستان پیش از هر چیز به مسائل سیاسی داخلی، یعنی مشکلات روند انتخابات، فضای رسانه‌ای و «از هم پاشیدن» نهادها، رسیدگی کند. به گفتهٔ او، اولویت دادن به اصلاح نهادها و حاکمیت قانون صربستان را به عضویت در اتحادیهٔ اروپا نزدیک‌تر خواهد کرد. خبرگزاری فرانسه همچنین یادآوری کرده است که این جنبش مسائل سیاست خارجی، از جمله رابطه با اتحادیهٔ اروپا و روسیه، را در حاشیه نگه داشته بود.

۵. واکنش‌ها از مسکو تا اروپا

به گزارش خبرگزاری فرانسه، کرملین روز دوشنبه ابراز امیدواری کرد که رهبران تازهٔ صربستان «درک کنند که همکاری با روسیه به سود صربستان است». الجزیره یادآوری کرده است که ووچیچ در دوران قدرت خود با اتحادیهٔ اروپا، روسیه و چین و در سال‌های اخیر به‌طور فزاینده با اسرائیل روابط داشت.

اولف کریسترشون، نخست‌وزیر سوئد، در شبکهٔ ایکس به فهرست دانشجویی تبریک گفت و نوشت این نتیجه فرصتی برای تقویت دموکراسی، حاکمیت قانون و مبارزه با فساد است و سوئد از اصلاحات لازم برای عضویت صربستان در اتحادیهٔ اروپا حمایت می‌کند. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز این پیروزی را «فصلی تازه در تاریخ» صربستان خواند و برای این کشور «روابط گرم با جامعهٔ اروپایی» آرزو کرد.

پتر مادیار، نخست‌وزیر مجارستان، با اشاره به تصاویر جشن در بلگراد نوشت «قطار سریع بوداپست» در سیاست زودتر از ریل به بلگراد رسیده است و در پیامی دیگر انتخابات ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ مجارستان را در کنار انتخابات ۳ آبان صربستان قرار داد. به گزارش آناتولی، یاکوف میلاتوویچ، رئیس‌جمهور مونته‌نگرو، و میلوراد دودیک، رهبر حزب «اتحاد سوسیال‌دموکرات‌های مستقل» در بوسنی و هرزگوین، نیز به فهرست دانشجویی تبریک گفتند؛ دودیک در عین حال از همکاری ووچیچ با جمهوری صربسکا قدردانی کرد.

جمع‌بندی

پیروزی فهرست دانشجویی با بیش از ۵۲ درصد آرا و مشارکتی که به گفتهٔ خبرگزاری فرانسه در بیش از سه دهه بی‌سابقه بوده، به تسلط حدود ۱۴ سالهٔ حزب پیشروی صربستان پایان داده است. اما جنبشی که از اعتراض خیابانی برآمده، اکنون باید با نامزدهایی کم‌تجربه دولت تشکیل دهد، وعدهٔ مبارزه با فساد و بازسازی نهادها را عملی کند و میان امید اروپا به اصلاحات و انتظار کرملین برای ادامهٔ همکاری، راه خود را بیابد. اعلام نتایج نهایی رسمی کمیسیون انتخابات، سرنوشت گزارش‌های تخلف و واکنش ووچیچ و حزبش در هفته‌های آینده، نخستین آزمون‌های این دوره خواهند بود.

ارجاعات

پست‌های تیتروار

منابع خارجی