نوبل صلح برای ناوی پیلای و تحریم دیوان کیفری بین‌المللی در همان روز

روز جمعه ۱۷ مهر (۹ اکتبر)، کمیتهٔ نوبل نروژ در اسلو جایزهٔ صلح ۲۰۲۶ را به ناوی پیلای، حقوق‌دان ۸۵ سالهٔ آفریقای جنوبی، اهدا کرد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، پیلای ریاست دادگاه نسل‌کشی رواندا را بر عهده داشته و سال گذشته رئیس کمیسیون تحقیق سازمان ملل بوده که به این نتیجه رسید در غزه نسل‌کشی رخ داده است. به گزارش رویترز، چند ساعت بعد دولت دونالد ترامپ خودِ دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم کرد. آمریکا پیش از این قضات و دادستان‌های این دیوان را تحریم کرده بود.

۱. چرا پیلای؟ استدلال کمیتهٔ نوبل

کمیتهٔ نوبل در بیانیهٔ رسمی خود گفت جایزه را «به پاس تلاش‌های پیلای برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل» به او داده است. به گفتهٔ کمیته، پیلای در اینکه جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی تحت پیگرد قرار گیرند «نقشی اساسی» داشته است. کمیته «تعهد او به اصول حقوقی جهان‌شمول و قطب‌نمای اخلاقی استوارش» را ویژگی‌های ثابت کارنامهٔ او خواند و به دفاع او از نلسون ماندلا و دیگر مخالفان آپارتاید در آغاز کارش اشاره کرد. یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته، به نقل از خبرگزاری فرانسه گفت: «نظام حقوق بین‌الملل زیر فشار شدید است و نهادهای آن مورد حمله قرار گرفته‌اند.» او افزود که در زمانهٔ چالش‌های وجودی، حقوق بین‌الملل «دیگر فقط مکملی برای صلح و امنیت نیست، بلکه ضرورتی مطلق است». به گزارش رویترز، پیلای از ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ قاضی شعبهٔ تجدیدنظر دیوان کیفری بین‌المللی بود. به گزارش خبرگزاری فرانسه، او اکنون قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری است.

۲. تحریم خودِ دیوان: «یا دیوان تهدیدهایش را پایان می‌دهد یا ما دیوان را»

مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، در بیانیهٔ رسمی وزارت خارجه نوشت: «پرزیدنت ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را محاکمه کند. به همین دلیل، امروز ایالات متحده دیوان کیفری بین‌المللی را تحریم می‌کند.» او افزود: «یا دیوان تهدیدهایش را پایان می‌دهد، یا ما به دیوان پایان می‌دهیم.» به گفتهٔ او، این اقدام طوری طراحی شده که کشورهای عضو اساسنامهٔ رم فرصت مذاکره داشته باشند. بر اساس همین بیانیه، دیوان طبق فرمان اجرایی ۱۴۲۰۳ در فهرست تحریم قرار گرفته است. حساب سخنگوی وزارت خارجهٔ آمریکا هم در پستی نوشت این اقدام باید متحدان آمریکا در دیوان را تشویق کند که برای «پایان همیشگی این تهدید علیه حاکمیت ایالات متحده» راه‌حل پیدا کنند. به گزارش دویچه‌وله، توموکو آکانه، رئیس دیوان که خودش از ماه اوت تحریم شده است، گفت دیوان «با استقلال و بی‌طرفی و تنها بر پایهٔ قانون و شواهد» به مأموریتش ادامه می‌دهد. نزهت شمیم خان، معاون دادستان دیوان، نیز به رویترز گفت این تحریم‌ها «باید محکوم شوند» و کار دیوان را متوقف نخواهند کرد.

۳. واکنش اسرائیل

به گزارش تایمز اسرائیل، دفتر بنیامین نتانیاهو در پستی به زبان انگلیسی در ایکس نوشت: «کمیتهٔ جایزهٔ نوبل قطب‌نمای اخلاقی خود را از دست داده است.» در این پست، پیلای به ساختن «اتهامات دروغ» علیه اسرائیل متهم شده و آمده است که کریم خان، دادستان پیشین دیوان، از گفته‌های پیلای برای ساختن پرونده علیه اسرائیل استفاده کرده است. رویترز یادآوری کرد که اسرائیل گزارش کمیسیون تحقیق را در زمان انتشارش «رسوایی‌آمیز» و «جعلی» خوانده بود. به گزارش دویچه‌وله، آمریکا و اسرائیل هر دو با حکم بازداشت دیوان علیه مقام‌های ارشد اسرائیلی، از جمله نتانیاهو، به‌شدت مخالفت کرده‌اند.

۴. ترامپ، نوبل و جنگ ایران

خبرگزاری فرانسه نوشت که ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید در ژانویهٔ ۲۰۲۵ آرزویش برای بردن این جایزه را پنهان نکرده است. او روز چهارشنبه گفته بود کمیته شاید «به آدم‌هایی مثل من» جایزه ندهد و این «مایهٔ بی‌اعتباری بزرگی» برای آن خواهد بود. به نوشتهٔ همین خبرگزاری، کارشناسان در اسلو معتقدند «جنگ او علیه ایران»، جاه‌طلبی‌های ارضی‌اش مانند گرینلند، سیاست سخت‌گیرانه‌اش دربارهٔ مهاجران و حملاتش به چندجانبه‌گرایی و رسانه‌ها او را از این جایزه محروم کرده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، پیلای در نخستین واکنش، وقتی همکارانش ایستاده برایش دست می‌زدند، شوخی کرد: «اگر کمی بیشتر دست بزنید، شاید این جایزه را با ترامپ تقسیم کنم.» با این حال، هاکون یرلوف، سرپرست مؤسسهٔ پژوهش صلح اسلو، به گزارش رادیو نیوزیلند به نقل از رویترز گفت این انتخاب «حملهٔ مستقیم به ترامپ نیست» و بیشتر از نظم حقوقی بین‌المللی حمایت می‌کند. به گزارش دویچه‌وله، گمانه‌زنی دربارهٔ تحریم خودِ دیوان از ماه‌ها پیش مطرح بود و ترامپ در سخنرانی ۲۲ سپتامبر در مجمع عمومی سازمان ملل دیوان را «شرور» خوانده بود.

جمع‌بندی

در یک روز، کمیتهٔ نوبل در اسلو قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی را با این استدلال تقدیر کرد که حقوق بین‌الملل زیر حمله است و واشنگتن همان دیوان را در فهرست تحریم گذاشت. رویترز این اقدام را عامل رویارویی دیپلماتیک آمریکا با متحدان اروپایی‌اش توصیف کرده است، چون بسیاری از آن‌ها عضو اساسنامهٔ رم هستند. روبیو هم آشکارا از همین متحدان خواسته دیوان را «مهار» کنند. پرسش اصلی این است که کشورهای عضو دیوان به پیشنهاد مذاکرهٔ واشنگتن چه پاسخی می‌دهند و دیوان چگونه به کار ادامه خواهد داد، در حالی که به گفتهٔ رویترز این تحریم‌ها ممکن است شرکت‌های ارائه‌دهندهٔ خدمات به دیوان را هم مشمول مجازات کند. مراسم اهدای جایزه ۱۰ دسامبر در اسلو برگزار می‌شود.

ارجاعات

پست‌های تیتروار

منابع خارجی